Category Archives: გურამ რჩეულიშვილი

ბარიგა

სტანდარტული

-ალო!
-რავა ხარ ბრატ? გურამა ვარ!
-ააა, ხო! რავა ხარ გურამ?
-ისე რა… ცუდად! საქმე მაქვს შენთან! გცალია დღეს?
-რა საქმე?
-კაი რას გამოიშტერებ თავს! რა საქმე უნდა მქონდეს მე შენთან?
-ხო არ უბერავ? რა ქარაგმებით ბაზრობ?
-ე ბიჯო, არ მინდა ტელეფონში ბაზარი! იტოგში, გცალია, თუ არა?
-ეეე! ხო, მცალია. ამო!
   ტელეფონი გათიშა და დივანზე მოისროლა. აბაზანისკენ წაჩანჩალდა. გაუპარსავ სახეს მოკრა თვალი სარკეში. “რას გავხარ, შე ჩემა?”- ჩაილაპარაკა და ონკანი მოუშვა.
   ცოტა ხნის შემდეგ უკვე სავარძელში იჯდა და გაზეთს ათვალიერებდა. “მოვა ახლა და დაიწყებს ისევ თავისებურად: “ძმურად, მიშველე, ხო იცი ძმა ხარ… მაგანაც გაატრაკა რა!” შეამჩნია, რომ ნახევარი გვერდი უკვე წაეკითხა, მაგრამ  წაკითხულიდან აღარაფერი ახსოვდა. “რას ვკითხულობდი? ოხ, გურამ შენი …”- შეიკურთხა და გაზეთი მოისროლა. პულტს დაუწყო ძებნა, მაგრამ ასეთ დომხალში ვერსად მიაგნო. “არა რა! ჩემი გამოსწორება არ იქნება!”
   ზარის ხმა მოესმა. ზანტად წამოიწია სავარძლიდან და იატაკზე დაგდებულ გაზეთს დასწვდა. დაკუჭა და ნაგვის ურნაში ისე ისროლა, როგოც ბურთი კალათში. ააცილა. დაგორგალებული გაზეთი ახლა სამზარეულოს მაგიდის ქვეშ აღმოჩნდა. “ფუ შენი, რა თარს ფეხზე ვარ!”
-ვა, ზდაროვა ბრატ! რავა ხარ?
-ნარმალნა! თავად?
-აუ, ცუდად ტო! უნდა მიშველო!
   “დაიწყო!”-გაიფიქრა და ამოიხვნეშა.
-მიდი, იბაზრე!
-უსაფრთხოა?- იკითხა გურამმა და არეული ოთახი მელიას თვალებით მოათვალიერა.
-არ აგაწნა ბიჭო! რაებს ბაზრობ დაუკვირდი!
-აუ, იზვინი, რა! ხო იცი რო ლომკისას იზმენა მაქვს! არ გაგიტყდეს, ხო იცი, ჩემი ძმა ხარ!
-მიდი ჰა! ამოალაგე დროზე რა გინდა! გასასვლელი ვარ.
-კაროჩე, წინაზე რო მომეცი გახსოვს? კიდე მინდა ერთი ზახოდი.
-რა მოგეცი აბა?
-გურამ რჩეულიშვილის “მუნჯი ახმედა და ზღვა”. აუ, რა გამისწორდა იცი?
-ე ძმაო, ეგ ვის არ გაუსწორდება?
-გაქვს კიდე, რჩეულიშვილის რამე?
-ეგ ძმაო რედკი ვეშია. წინა საუკუნისაა რაც არ უნდა იყოს.
-ეგ მინდა მეც, თორე არ გავკარი “საიდუმლო სირობას”!
-ბიჯო გადამრევ შენ! გაქვს წაკითხული, რომ აგინებ?
-არა ტო! არ გამისწორებს ვიცი!
-თუ არ იცი, ნურც აგინებ! კარგ მთქმელს- კარგი გამგონეო!
-დამიწყე ახლა მორალი! ამათაც რა ვუთხარი, სათავეში რო ზიან! ხელოვნებას კაცი აკრძალავდა? გამომაშტერა ამ სერიალებმა  და პოლიტიკურმა თოქ-შოუებმა!
-“სხედან”, და არა “ზიან? ნუ იტყვი, აკრძალვამდე ხო ატალახებდი ბიბლიოთეკის კარებს!
-კაი რა! გაიგე, ვახტანდა რო დაიჭირეს?
-როდის? რაზე?
-რაზე დაიჭერდენ? გამსახურდიას “დიონისოს ღიმილი” უშოვია სადღაც და წაკითხვის მერე დაწვა დავიწყებია! ფაქტით ხელში დაიჭირეს რა. აღიარებაში თქვა: 15-ჯერ წავიკითხე და რომ მომცეთ კიდევ ამდენჯერ წავიკითხავო!
-ეჰ, გამსახურდია.. მიჩვევა იცის კი. წიგნს რა უქნეს?
-რას უზამდნენ? საჯაროდ დაწვეს!
-უხხხხ, მე მაგათი უწიგნარი დედა …
-კაი ჰო! ნუ აიჭრები!
-რა? შენ იცი რა არის საერთოდ “დიონისოს ღიმილი”? იცი??? მე ვიცი! 16 წლის ვიყავი პირველად რომ წავიკითხე და მისი სუნი ახლაც მახსოვს! ასეთი წიგნის განადგურება ქვეყნის წინაშე ჩადენილი ცოდვაა!
-ეგეთი მაგარია ვითომ?- წარბი ასწია გურამმა.
-ე, მაგარი ის სიტყვა არაა. გენიალურია, გენიალური.
-მოკლედ გაქვს ჩემთვის რაიმე? ვკვდები კაცი!
-ა, ჰო! მაქვს. “ალავერდობა”. საოცარი რამაა. მოგცემ და წაიღე. ნელა წაიკითხე და დაუფიქრდი. ცოტას დაგგრუზავს, მაგრამ აქ რაღაცას მაინც მოგიმატებს!-თქვა და საფეთქელზე მიიკაკუნა თითი.
-აქ დამელოდე, მოვძებნი და მოგცემ. შენ ამასობაში რაც მოსაცემი გაქვს შეამოწმე.
    სააბაზანოსკენ წავიდა სწრაფი ნაბიჯით. უნიტაზის “ბაჩონკას” თავი მოახრახნა და იატაკზე დადო. ცელოფნის პარკი ფრთხილად ამოიღო ცივი წყლიდან და წვეთები ხელით მოაშორა. ფაქიზად შეხსნა ზონარი და ფურცლები ამოიღო. სწრაფად გადახედა და საჭირო რაოდენობა შეარჩია. დანარჩენები უკან შეინახა, თავი მოუკრა პარკს და კვლავ წყალში ჩაუშვა.
-აჰა, ესეც რჩეულიშვილი. გახსოვდეს, რაც გითხარი! აბა, სანაცვლოდ?
-აჰა, რეზო ინანიშვილის “მირანდუხტ” მაქვს შენთვის.
-ვა, ოქრო ხარ! ბავშვობის მერე არ წამიკითხავს.
-მაგარი მოთხრობაა, თან კარგადაა შენახული! მოკლედ, ერთი გოგოა, მირანდუხტი ჰქვია და…
-სტოპ! გაგიჟდი? რას აკეთებ?
-ა, ხო! ბოდიში. ისე, არ გენანება რჩეულიშვილის გაცვლა?
-მისმინე, თუ ეს მოთხრობა ვინმეში მაინც რაღაცას გააღვიძებს, გამოაფხიზლებს და ღირეულს შემატებს აზროვნებას, მზად ვარ მთელი ჩემი ბიბლოთეკა სულ უფასოდ დავარიგო. რა გინდა ძმაო, ვიღაც ბინძური ბუკინისტი არ გეგონო, ხელოვნებას რომ ფულზე ყიდის და მერე წყნარად იძინებს. წიგნს, ფირფიტას, კინო-ლენტას რომ ყიდი, უკეთესს რას ყიდულობ? მე სანაცვლოდ კვლავ წიგნებს ვითხოვ, ანუ მე ვცვლი, ხელოვნება მოძრაობაში მომყავს და ვცდილობ ერთი მფეთქავი ძარღვი მაინც შევუნარჩუნო. სადღაა ახლა ჩემისთანა ხალხი?
-ხოდა, ამიტომ გეუბნები ჩემი ძმა ხართქო! კიდე რა გაქვს, რომ ვიცოდე წინასწარ?
-გოდერძი ჩოხელის მთლიანი წიგნი მაქვს!
-კაი ეხლა, ნუ ღადაობ!
-წადი შენი, რას გებაზრები…
-კაი, მართლა? იცოდე, ჩემამდე ვინმეს თუ მისცემ დაგიჭერ და…
-ჰო, კაი,კაი ახლა! ჯასტინ ბიბერი არ დამაჭრა ყურებზე!
-კაი, გავვარდი მე. ერთი სული მაქვს, სახლში როდის განვმარტოვდები. სპასიბა კი არადა, მადლობა!
-წარმატებები.
    თვალი ჩააყოლა, კიბეზე როგორ ჩარბოდა და გულის ჯიბეში შენახულ ფურცლებზე როგორ დაედო ხელი გურამს. გაეღიმა და ოთახში დაბრუნდა.
   “ერთხელაც გაუქმდება კანონი “ხელოვნების აკრძალვის” შესახებ, და მერე ისე იქნება, როგორც მანამ. მთელ ხმაზე ჩავრთავ ბიტლზს, ლენონს, მაკას, ჰარის, ბეთჰოვენს, ყველაფერს რაც კი არსებობს. მზის ჩასვლისას წავიკითავ სელინჯერს სანაპიროზე, გვიან ღამით ვუყურებ ლარს ფონ ტრიერის, ჯარმუშის, ოძუს, გას ვან სანტის ფილმებს. ეჰ, როდის მოვა ის დრო? მანამდე ისევ ხელოვნების გავრცელებით უნდა გავიტანო თავი. მერე რა, რომ სანაცვლოდ მოტანილ წიგნებს ვერ შეჭამ? მთავარი ის ხომ არაა, კუჭს აივსებ თუ არა? სანამ წიგნი მაქვს, ყველაზე მდიდარი მათხოვარი ვიქნები მთელს დედამიწაზე.”
    სავარძელში მოთავსდა, მაგიდაზე ორად გადაკეცილ ფურცლების დასტას დასწვდა და დაიწყო: “მაღაზიაში სამი განყოფილება იყო, სამი გამყიდველი მუშაობდა, ორი ქალი- მარო და მარგალიტა, ერთიც კიდევ კაცი, გერონტი….”

ხელოვნება, რომელიც გცვლის. ლიტერატურა.

სტანდარტული

   პირველი თოვლი სულ თხელი იყო. იმ ღამეს არ გადაიღო. დილისთვის მთელი ველი დაფარა. ახლა უკვე ფეხი ეფლობოდა. მოშივდა ბაჭიას. ციოდა. თოვლი გაქექა და უკანა ფეხებზე ხტომით დაეშვა ჭალისკენ, ქარი უბერავდა. ვერაფერი იპოვა.
   შიოდა.
   ძალიან, ძალიან მოუნდა ბალახი; თუნდაც სულ ცოტა; უფრო მოუნდა ან თივა, ან ყლორტი.
   შიოდა.
   რა გემრიელი იქნებოდა ბალახი.
   ახლა შუა ველზე მიკუნტრუშებდა.
   შიოდა.
   უცებ იგრძნო რაღაც.
   ტკივილი?-არა.
   რაღაც და გათავდა.
   ვანომ თავის შვილს დაუძახა და მოკლული ბაჭია აბგაში ჩაუდო:
   -მამა, ფეხები მომეყინა,-თქვა ბიჭმა.
   -ნუ გეშინია, ერთ საათში შინ ვიქნებით,- დაამშვიდა მამამ.
                                                                                                                           1957 წ.
 

  მეოთხე კლასში ვიქნებოდი, დაახლოებით, ეს მოთხრობა რომ წავიკითხე. იმდენად რეალური და იმდენად შემაძრწუნებელი მეჩვენა, რომ მაშინვე დავიფიცე:  “არასდროს არაფერზე ვინადირებთქო”
    ფიცი სამიოდ წელიწადში გადამავიწყდა. მეგობრებმა “კისტის თოფი” ვითხოვეთ მეზობლისგან და შემოდგომაზე გვიანობამდე შემორჩენილ ფრინველებს დავერიეთ. აზარტი (უფრო მეტად კი თავის გამოჩენის სურვილი) იმდენად დიდი იყო, რომ ეს მოთხრობა არც კი გამხსენებია.
     ახლაც მახსოვს ის წუთები… ვენახის გაჭიმულ მავთულზე ჩიტს მოვკარი თვალი. ღობესთა ზურგით იჯდა და იბუზებოდა. გამოცდილი მონადირეებივით მივეპარეთ უკნიდან. დავუმიზნე და სუნთქვა შევიკავე… ჩიტი ადგილიდან არ გარყეულა. ის-ის იყო, რომ ყველამ დაცინვა დამიპირა, ერთიანად მოწყდა მავთულიდან და მიწას დაენარცხა…
     ახლაც ყურებში მიდგას ის ყიჟინა, რაც ჩვენ იქ ავტეხეთ. ვინმე იფიქრებდა, ლომი მოინადირეს ბიჭებმაო. მაშინვე გადავძვერით ღობეზე და ჩიტს ვეცით. წამოვწიე თუ არა, თავი გვერდზე გადაუვარდა. ფართოდ გახელილი თვალები უაზროდ გაშტერებოდა, ნახევრად ღია პირიდან კი ლალივით წითელი სისხლი მოსდიოდა…  ასე მეგონა ჩემი გულისცემა ყველას ესმოდა ირგვლივ… ჩიტი ლუკმადაც არ ღირდა, ამიტომ იქვე დავტოვეთ. ჩემმა “გამარჯვებამ” საცოდავ არსებაზე სხვებს სტიმული მისცა და იმ დღეს მთელი უბანი ავიკლეთ. ზოგმა 4 მიითვალა, ზოგმა 5, ზოგმა მხოლოდ 2. სახლში წასვლას ვაპირებდი, როცა მსხლის ხეზე შეყუჟულ შაშვს მოვკარი თვალი. ისე იჯდა, მხოლოდ გულისპირი და თავი უჩანდა. თითქოს ქურდულად თვალს გვადევნებდა…
     რახანაც პირველმა მე დავინახე, სროლის უფლებაც მე მქონდა. თანაც ხომ იცით, ერთხელ თუ ააცილე, მეორედ სროლას აზრი აღარ აქვს. შაშვი მაშინვე გაფრინდება. პრინციპში, “კისტით” შაშვს მხოლოდ მაშინ ესვრიან, თუ მის მოკვლაში დარწმუნებულნი არიან. “კისტის ტყვიით” დაჭრილ შაშვს ფრენა კიდევ შეუძლია და რა აზრი აქვს? სადღაც მოკვდება, მაგრამ შენ არ შეგრჩება.
     რომ გითხრათ ისეთი ჩუბინი ვარ ტყვიას ტყვიაში ვაჯენთქო, ტყუილი გამომივა. მაგრამ, იმდენად მომინდა თავის გამოჩენა მეგობრების წინაშე, რომ წარმოვიდგინე როგორ იტყოდნენ “სნაიპერი ხარ რა შე ჩემა!”, სროლა გადავწყვიტე.
     საკმაოდ შორი მანძილი იყო, ტყვიას ძალა ეყოფოდა თუ არა არავინ იცოდა, მაგრამ ამპარტავნება ადამიანს ყველაფერს შეაძლებინებს.
     დამიზნება… სუნთქვის შეკავება… და მეგობრების შეძახილები…
     ოოო, რა საოცრად გავიმართე მხრებში, როცა ხიდან ისარივით ჩამოვარდნილ შაშვს ვუყურებდი. ალბათ ასეთი სახე მქონდა: “ნუ, ახლა, ეს ხომ თავისთავად ასე უნდა ყოფილიყო, როცა მე ვისვრი!”
    სახლში მიტანა ვერ გავბედე, ვიფიქრე წამეჩხუბებიანთქო. მეგობარს ვაჩუქე ნანადირევი.
შინ დაბრუნებულს გული დამიმძიმდა, ცუდად გავხდი. ისეთი შეგრძნება მქონდა, თითქოს სხეულში რაღაც დაცოცავდა და გულს მილიკავდა. მაშინვე წიგნებს მივაშურე. ეს ერთართი სამყაროა, სადაც პასუხებს ვეძებ და სადაც სრულიად თავისუფალი ვარ. ბედის ირონია არაა?! გურამ რცეულიშვილის მოთხრობები მომხვდა ხელში. სარჩევს დავუწყე თვალიერება და გაუცნობიერებლად დათუნას კითხვა დავიწყე.
    მას შემდეგ ნადირობა შემძულდა…

ერთხელ სანაპიროსთან

სტანდარტული

    სანაპიროზე იწვა და აქაფებულ ზღვას გასცქეროდა. წვრილად ცრიდა და პლიაჟზე თითქმის მარტო იყო. სხვაგვარად არ შეეძლო. სანატორიუმში ვერ მოისვენა და ჩვეულ ადგილს მიაშურა. ეს უძირო სივრცე ასაზრდოებდა. ბევრჯერ შეჭიდებია აზვირთებულ ტალღებს და ნაპირზე გამარჯვებული გამოსულა. მაგრამ ახლა სულ სხვა იყო. წინაღამის ნამთვრალევს ძალა აღარ შერჩენოდა. იდაყვს დაყრდნობილი გაშხლართულიყო და არაფერზე ფიქრობდა, უბრალოდ ენერგიას იღებდა აღელვებული ტალღებისგან.
     თითქმის მითვლემილი კივილმა გამოაფხიზლა. ჯებირებთან ახლოს რუსის გოგო სიმწრით იქნევდა ხელებს.
    “ალბათ ძარღვი გაენასკვა! ახლა წყალში შესვლა იქნებოდა”?- გაიფიქრა და ტანსაცმლიანად გადაევლო პირველ ტალღას. როგორც ყოველთვის, ახლაც მძიმე ფეხსაცმელი ეცვა, მაგრამ რკინასავით სხეული ვერაფერს გრძნობდა. ენერგიულად მოუსვა  ხელები წყალს და წინ გაიჭრა. პირველად არ მიდიოდა სიცოცხლის გადასარჩენად. სიკვდილთან ბრძოლა ცხოვრების სტლილად ექცა. რამდენჯერ ჩახედა უძირო თვალებში და მაინც გადარჩა. არაფერზე არ ფიქრობდა, მხოლოდ გოგონას მოქანავე ხელებს აკვირდებოდა.
    “მთავარია მივუსწრო, არ უნდა ჩაიძიროს, მთავარია მივუსწრო!”- იმეორებდა გუნებაში.
     ამასობაში ჯებირთან ხალხიც მოგროვდა.
    -“არიქა, უშველე! Давай, давай!”- ესმოდა ხმები.
    – “ძალიან ძლიერი ღელვაა, ვერ გამოაღწევს!”-ეუბნებოდა მოხუცი ქალი ძველ მეზღვაურს.
     -“კარგად ვიცნობ! მოახერხებს! ძლიერია და ახალგაზრდა!” დაჯერებით იმეორებდა მოხუცი მეთევზე
     გოგოს უკვე ბოლო ძალები გამოლეოდა, უხილავი ძალა ფსკერისკენ ექაჩებოდა. სუნთქვა დაუმძიმდა, თვალზე ლიბრი გადაეკრა, მხოლოდ მისკენ გამოწვდილ ხელს მოჰკრა თვალი და ქანცგაწყვეტილმა გონება დაკარგა.
    ძლიერად წაავლო ხელი გოგონა სიფრიფანა მკლავს ვაჟმა. თავისკენ მოიზიდა და გულზე მიიკრა. თავი უკან გადაუწია, ჭორფლიან სახეზე ჩამოშლილი ქერა თმა მარცხენა ხელის წრიული მოძრაობით გვერდზე გადასწია. ყური ცხვირზე დაადო. ასე არასდროს სიამოვნებია ქალის ნაზი სუნთქვა ლოყაზე…
     -“ცოცხალია!” გასძახა ჯებირზე მგომებს. თუმცა ხმა ვერ მიაწვდინა. სამაშველო ვერტმფრენის ხმამ დაახშო მისი ყვირილი.
     თოკის კიბით მაშველი დაეშვა წყალში.
      “ცოცხალია! ცოცხალია!”- იმეორებდა ვაჟი.
      “რა ეგონა წყალში რო შემოდიოდა?”- ღვარძლიანად ჩაილაპარაკა მაშველმა.
      “ორივეს ვერ აგწევთ, თოკი ვერ გაუძლებს. ცოტა მოცდა მოგიწევს. ხო გაუძლებ?”-ჩაიდუდღუნა აფხაზმა.
      ვაჟმა კანკალალით დაუქნია თავი. მაშველმა ცერი მაღლა შემართა. ვერტმფრენმა ათიოდ მეტრით აიწია და ნაპირისკენ გაქანდა.
    -“აქეთ, აქეთ!”- ყვიროდნენ ჯებირიდან. “ცოტა მოიწიე და ჩვენ ამოგიყვანთ!”
     ვაჟს გაეღიმა, ადგილიდან არ დაძრულა. გაყინულ წყალში განაგრძობდა ხელების მოსმას.
     მკლავებში ტკივილი იგრძნო, თითები მოეკრუნჩხა, მაგრამ მაინც არ ნებდებოდა.
     -“ვერ მაჯობებ, მაინც ვერ მაჯობებ!”- იმეორებდა გულში.
      ვერტმფრენის დანახვამ ბოლო ძალაც წაართვა.
     -“უნდა დავანებო თამბაქოს თავი, რა დღეში ჩამაგდო!”- გაეღიმე გუნებაში.
     თოკის კიბე ზუსტად მის წინ დაეშვა. მოეჭიდა, ერთიორად დამძიმებული ტანი ძლივს აიწია.
      “ცოტა მაღლა უნდა ავიდე, თორემ კუნთი თუ გამიშეშდა და გადმოვარდი, ბიჭებს დავაღალატებ. აკი მითხრა ვაჟამ, უშენოდ მთაში ლაშქრობას რა გემო აქვსო”
       ლაშქრობამ არხოტი და ყალყზე შემდგარი ცხენები გაახსენა. ო, როგორ მოუნდა ახლა სალამურას ოფლიან ყელს რომ მოფერებოდა. დამძიმებული ფეხი თოკის შემდეგ საფეხურს დაადგა და მთელი ტანით აიწია…
                                                  მაშველი დ. აჩბას პატაკიდან.
      სამაშველო ოპერაციის შესრულებისას მოხდა გაუთვალისწინებელი რამ. სამაშველო თოკი გაწყდა და დაზარალებულის გადარჩენა ვერ მოხერხდა. ვითხოვ დამატებით ძალებს ცენტრიდან გვამის მოძებვნისათვის.
23 აგვისტო. ქ. გაგრა.
1960 წ.

ამ შფოთიან დღეს დაკარგა საქართველომ 26 წლის გურამ რჩეულიშვილი